Kosningakærur

Kærur vegna sveitarstjórnarkosninga

Kosningakærur

• Kæru skal afhenda hlutaðeigandi sýslumanni innan sjö daga frá því að lýst var úrslitum kosninga.
• Sýslumaður skipar þriggja manna nefnd til að úrskurða í málinu.
• Nefndin leitar umsagnar viðkomandi yfirkjörstjórnar sem skal skila umsögn innan viku.
• Nefndin skal úrskurða innan viku frá því að umsögn berst.
• Heimilt er að kæra úrskurð nefndarinnar til félagsmálaráðuneytisins innan sjö daga.
  

Skilyrði til þess að kosningar verði úrskurðaðar ógildar

Í 94. gr. laga um kosningar til sveitarstjórna er tekið fram að gallar á framboði eða kosningu leiði ekki til ógildis kosninga nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.

Í úrskurði félagsmálaráðuneytisins frá 8. júlí 1998 (ÚFS 1998:100) varðandi sveitarstjórnarkosningar í Arnarneshreppi var fundið að nokkrum atriðum varðandi framkvæmd kosninganna, en ekki var sýnt fram á í málinu að þeir gallar hafi haft áhrif á úrslit kosninganna. Var því hafnað kröfu um ógildingu kosninganna.

8. júlí 1998 - Arnarneshreppur - Úrskurður um sveitarstjórnarkosningar 23. maí 1998.

Ákvæði 94. gr. hefur hins vegar ekki þýðingu ef brotin eru grundvallarákvæði um leynilegar kosningar, svo sem ef pappír í kjörseðli er of þunnur og tryggir ekki leynilega kosningu, sbr. dóma Hæstaréttar frá 9. febrúar 1982 (Hrd. 1982:192) og frá 8. desember 1994 (Hrd. 1994:2640).

Í síðari dóminum segir meðal annars svo: „Eins og greinir í héraðsdómi, var kjörseðillinn þannig úr garði gerður, að skrift sést í gegnum hann, þótt hann sé brotinn saman. Hann fullnægir ekki áskilnaði 2. mgr. 26. gr. laga nr. 8/1986, sbr. 50. gr. laga nr. 80/1987. Kjörseðillinn tryggir því ekki, að kosningin hafi verið leynileg samkvæmt 14. gr. laga nr. 8/1986, sem er meðal grundvallarákvæða í íslenskum lögum um opinberar kosningar, sbr. og 87. gr. og 91. gr. laga nr. 80/1987 og 31. gr. stjórnarskrárinnar. Brestur í þessu efni er í eðli sínu til þess fallinn að hafa áhrif á úrslit kosningar, og getur 36. gr. sveitarstjórnarlaga ekki leitt til annarrar niðurstöðu. Ber því að telja atkvæðagreiðslu þá, sem fram fór í Helgafellssveit 16. apríl 1994, ógilda.“

Ef vægari úrræði nægja til að rétt niðurstaða kosninga fáist, hefur félagsmálaráðuneytið farið þá leið að ógilda ákveðinn þátt að hluta eða leiðrétta það sem aflaga hefur farið, til dæmis varðandi talningu atkvæða.

Í úrskurði ráðuneytisins frá 8. ágúst 1994 (ÚFS 1994:117) varðandi sveitarstjórnarkosningar í Fljótsdalshreppi var þannig kjörstjórn fyrirskipað að framkvæma talningu atkvæða á nýjan leik, þar sem tiltekin atkvæði bar að taka til greina.

Í úrskurði ráðuneytisins frá 3. júlí 1998 (ÚFS 1998:92) var einungis ógilt niðurstaða kjörstjórnar um kosningu í 2.–5. sæti varamanna í hreppsnefnd Kelduneshrepps.

3. júlí 1998 - Kelduneshreppur - Úrskurður um sveitarstjórnarkosningar 23. maí 1998

Áhrif úrskurðar um ógildi kosninga á sveitarstjórn

Ef nefndin úrskurðar kosningar ógildar áður en fráfarandi sveitarstjórn skal víkja (ný sveitarstjórn tekur við störfum 15 dögum eftir kjördag) skal fráfarandi sveitarstjórn sitja þar til kosning hefur farið fram að nýju og úrskurðað hefur verið um gildi þeirra kosninga ef við á.

Ef nefndin úrskurðar kosningar gildar skal nýkjörin sveitarstjórn taka við störfum 15 dögum eftir kjördag jafnvel þó úrskurðurinn hafi verið kærður til félagsmálaráðuneytisins eða málinu stefnt fyrir dómstóla.

Aðgerðir eftir úrskurð um ógildi kosninga

Ef kosning er úrskurðuð ógild ber sitjandi sveitarstjórn í samráði við yfirkjörstjórn að boða til nýrra kosninga í sveitarfélaginu svo fljótt sem við verður komið. Ákvörðun skal liggja fyrir innan mánaðar.

Fari aukakosning/uppkosning fram innan sex mánaða frá fyrri kosningu skal kosið samkvæmt sömu kjörskrá.
Fari kosning fram síðar skal gera nýja kjörskrá.

Um hvort gera ætti nýja kjörskrá var fjallað í úrskurði félagsmálaráðuneytisins frá 16. október 1997 (ÚFS 1997:120), en þar var fjallað um atkvæðagreiðslu um sameiningu sveitarfélaga. Í úrskurðinum segir svo:

„Í 2. mgr. 22. gr. sveitarstjórnarlaga nr. 8/1986 segir svo:

„Nú fara aukakosingar fram vegna þess að kosningar hafa verið úrskurðaðar ógildar og síðari kosningar fara fram innan hálfs árs frá þeim fyrri og skal þá kosið skv. fyrri kjörskrá.“

Ákvæði þetta hefur það í för með sér að við atkvæðagreiðslurnar þann 19. júlí 1997 bar að nota sömu kjörskrár og notaðar voru við atkvæðagreiðslurnar þann 29. mars 1997, enda var ekki liðinn lengri tími en hálft ár frá fyrri atkvæðagreiðslunni. Markmiðið með ákvæðinu er það að síðari kosningunni er ætlað að vera hrein endurtekning á hinni fyrri, ef síðari kosningin fer fram innan sex mánaða. Í því felst að þeir einir höfðu kosningarrétt þann 19. júlí 1997 sem uppfylltu kosningarréttarskilyrðin þann 29. mars 1997 ... Í því felst meðal annars að kosningarréttur í tilteknum sveitarfélögum, þ.e. staðsetning á kjörskrá, ræðst af því hvar einstaklingar voru með skráð lögheimili samkvæmt þjóðskrá þann 22. febrúar 1997, þ.e. þann dag er fimm vikur voru til kjördags. ...

Af framangreindu leiðir að þeir sem áunnu sér almennan kosningarrétt eftir 29. mars áttu ekki rétt á að greiða atkvæði þann 19. júlí. Með sama hætti verður ekki talið að þeir einstaklingar, sem voru á kjörskrá við atkvæðagreiðsluna þann 29. mars en uppfylltu ekki lengur af einhverjum ástæðum öll skilyrði 19. gr. sveitarstjórnarlaga þann 19. júlí, hafi þar með glatað kosningarrétti sínum við atkvæðagreiðsluna þann 19. júlí, enda var þá um að ræða hreina endurtekningu á fyrri atkvæðagreiðslunni sem úrskurðuð hafði verið ógild.

Með vísan til framangreinds verður að telja að [A], [B]og [C] hafi verið réttilega á kjörskrá í Tunguhreppi við atkvæðagreiðsluna þann 19. júlí 1997, enda bárust tilkynningar um breytingar á lögheimili þeirra eftir 22. febrúar 1997.

Samkvæmt 1. mgr. 21. gr. sveitarstjórnarlaga skal taka þá á kjörskrá sem fullnægja öllum skilyrðum 19. gr. laganna. Ljóst er því að [D], sem náði 18 ára aldri þann 28. júlí 1997, átti ekki að vera á kjörskrá þeirri sem gilti við atkvæðagreiðsluna þann 29. mars og þar af leiðandi ekki heldur þann 19. júlí. Samkvæmt fyrrgreindum ummælum varðandi kosningarrétt og með vísan til 2. mgr. 22. gr. sveitarstjórnarlaga hefði hún ekki heldur átt að vera á kjörskránni þó atkvæðagreiðslan hefði farið fram 28. júlí.“

Úrskurðir félagsmálaráðuneytisins

Úrskurðir sem félagsmálaráðuneytið hefur kveðið upp um gildi sveitarstjórnarkosninga frá gildistöku laga nr. 8/1986:

• Frá 14. ágúst 1986 varðandi Norðfjarðarhrepp (ÚFS 1986-1989:20).
• Frá 19. ágúst 1986 varðandi Nesjahrepp (ÚFS 1986-1989:22).
• Frá 19. ágúst 1986 varðandi Flateyjarhrepp (ÚFS 1986-1989:23).
• Frá 3. júlí 1990 varðandi Vestmannaeyjakaupstað (ÚFS 1990-1991:31).
• Frá 27. júlí 1990 varðandi Höfðahrepp (ÚFS 1990-1991:35).
• Frá 10. ágúst 1990 varðandi Keflavíkurkaupstað (ÚFS 1990-1991:39).
• Frá 7. september 1990 varðandi Nauteyrarhrepp (ÚFS 1990-1991:45).
• Frá 2. ágúst 1994 varðandi Stykkishólmsbæ (ÚFS 1994:102).
• Frá 2. ágúst 1994 varðandi Hólmavíkurhrepp (ÚFS 1994:107).
• Frá 8. ágúst 1994 varðandi Fljótsdalshrepp (ÚFS 1994:117).
• Frá 11. október 1994 varðandi Seyðisfjarðarkaupstað (ÚFS 1994:171).

Frá 30. júní 1998 varðandi Sveinsstaðahrepp (ÚFS 1998:88).

Frá 3. júlí 1998 varðandi Kelduneshrepp (ÚFS 1998:92).

Frá 8. júlí 1998 varðandi Arnarneshrepp (ÚFS 1998:100).

Frá 10. júlí 1998 varðandi Þórshafnarhrepp (ÚFS 1998:104).

Frá 22. júlí 1998 varðandi Vesturbyggð (ÚFS 1998:119).

Frá 31. júlí 1998 varðandi Gerðahrepp (ÚFS 1998:137).

Frá 30. október 1998 varðandi Austur-Eyjafjallahrepp (ÚFS 1998:169).

Frá 30. október 1998 varðandi Raufarhafnarhrepp (ÚFS 1998:178).

Dómar Hæstaréttar

Nokkrir dómar Hæstaréttar varðandi framkvæmd kosninga, bæði til sveitarstjórnar og um sameiningu sveitarfélaga:

• Frá 9. febrúar 1982 varðandi hreppsnefndarkosningar í Geithellnahreppi (Hrd. 1982:192).
• Frá 8. desember 1994 um atkvæðagreiðslu um sameiningu Helgafellssveitar og Stykkishólmsbæjar (Hrd. 1994:2640).
• Frá 14. maí 1998 um atkvæðagreiðslu um sameiningu 11 sveitarfélaga í Skagafirði (Hrd. 1998:1928).